Wat is bloeddruk eigenlijk?
Uw hart pompt bij elke slag bloed door uw slagaders. Bloeddruk is de kracht waarmee dat bloed tegen de wanden van de bloedvaten duwt. Een bloeddrukmeting geeft twee getallen, uitgedrukt in millimeter kwikdruk (mmHg):
- de systolische druk of bovendruk: de druk in de bloedvaten wanneer de hartspier samentrekt en bloed wegpompt;
- de diastolische druk of onderdruk: de druk wanneer het hart ontspant tussen twee slagen.
Een meting van 120/80 betekent dus een bovendruk van 120 en een onderdruk van 80 mmHg.
Wanneer spreekt men van hoge bloeddruk of hypertensie?
Hoge bloeddruk heet in medische termen hypertensie. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) spreekt men van hoge bloeddruk wanneer de bloeddruk op twee verschillende dagen 140/90 mmHg of hoger is. Het volstaat dat de bovendruk 140 of hoger is, of de onderdruk 90 of hoger. Eén hoge meting is dus niet genoeg voor een diagnose.
Een bloeddruk is niet altijd even hoog. Hij schommelt in de loop van de dag, bijvoorbeeld door inspanning, stress of nervositeit bij de arts.
Hoeveel mensen hebben een verhoogde bloeddruk?
Hoge bloeddruk komt in België vaak voor:
- In de Gezondheidsenquête 2023-2024 van Sciensano meldde 15,8% van de Belgen vanaf 15 jaar een hoge bloeddruk. Bij vrouwen was dat 17,2%, bij mannen 14,4%. In Vlaanderen ging het om 17,1%.
- De Gezondheidsonderzoeksenquête van 2018, waarbij de bloeddruk effectief werd gemeten, toonde dat 1 op 5 volwassenen een hoge bloeddruk had. Bij 65-plussers was dat 40%.
- Slechts 45% van de mensen met een hoge bloeddruk wist dat ook.
Wereldwijd hebben volgens de WHO ongeveer 1,4 miljard mensen hoge bloeddruk, en 44% van hen weet het niet.
Is hoge bloeddruk gevaarlijk?
Ja, op lange termijn wel. Hoge bloeddruk verhoogt de belasting van uw hart en bloedvaten bij elke hartslag. Een te hoge druk beschadigt geleidelijk de wanden van de bloedvaten en laat het hart harder werken. Daarom is hoge bloeddruk een belangrijke risicofactor voor hart- en vaatziekten.
Mogelijke gevolgen
Volgens de WHO kan onbehandelde hoge bloeddruk onder meer leiden tot:
- een hartinfarct;
- een beroerte;
- hartfalen;
- pijn op de borst (angina);
- een onregelmatige hartslag;
- nierschade, tot nierfalen toe.
Hoe hoger de bloeddruk en hoe langer hij onbehandeld blijft, hoe groter het risico op hart- en vaatziekten.
Symptomen
Hoge bloeddruk geeft meestal geen symptomen. Daarom noemt men het soms een stille aandoening. Pas bij een zeer hoge bloeddruk, van 180/120 of hoger, kunnen volgens de WHO klachten optreden zoals:
- hevige hoofdpijn;
- pijn op de borst;
- duizeligheid;
- kortademigheid;
- misselijkheid of braken;
- wazig zicht;
- angst of verwardheid;
- oorsuizen of neusbloedingen;
- een onregelmatige hartslag.
Hebt u deze klachten, zeker pijn op de borst of verwardheid? Bel dan meteen 112.
Oorzaken en risicofactoren
Bij de meeste patiënten is er geen eenduidige oorzaak. Hoge bloeddruk ontstaat dan door verschillende factoren samen. Soms is er wel een duidelijke onderliggende aandoening, bijvoorbeeld een nierziekte. Dan spreekt men van secundaire hypertensie.
Ongezonde levensstijl
De WHO noemt de volgende factoren die de kans op een hoge bloeddruk verhogen:
- te veel zout eten;
- een voedingspatroon met veel verzadigd vet en weinig groenten en fruit;
- te weinig bewegen;
- roken en te veel alcohol drinken;
- overgewicht of obesitas.
Daarnaast noemt de WHO luchtvervuiling als belangrijkste omgevingsfactor.
Factoren die u niet kunt veranderen
Sommige risicofactoren liggen buiten uw invloed. Volgens de WHO stijgt het risico na de leeftijd van 65 jaar. Ook als hoge bloeddruk in uw familie voorkomt, of als u diabetes of een nierziekte hebt, is uw risico hoger.
Bloeddruk meten
De enige manier om te weten of u een hoge bloeddruk hebt, is uw bloeddruk laten meten. Dat is snel, eenvoudig en pijnloos. Uw huisarts kan dat doen tijdens een gewone consultatie.
U kunt uw bloeddruk thuis ook meten met een automatische bloeddrukmeter. Volgens de WHO blijft een beoordeling door een zorgverlener wel belangrijk: die schat uw risico in en kijkt of er andere aandoeningen meespelen. Vraag uw huisarts welke bloeddrukmeter geschikt is, hoe u correct meet en hoe vaak. Noteer uw waarden en neem ze mee naar uw consultatie. Soms vraagt de arts extra onderzoeken, bijvoorbeeld om een onderliggende nierziekte uit te sluiten.
Wat kunt u zelf doen tegen hoge bloeddruk?
Een gezonde levensstijl helpt om uw bloeddruk te verlagen of een verhoogde bloeddruk te voorkomen. Volgens de WHO zijn dit de belangrijkste maatregelen.
Minder zout eten
De WHO raadt aan om minder dan 5 gram zout per dag te eten, ongeveer een theelepel. Veel zout zit verborgen in bewerkte voeding. Let vooral op:
- brood, kaas en vleeswaren;
- kant-en-klaarmaaltijden, soepen en sauzen;
- chips en andere zoute snacks.
Kook zelf zoveel mogelijk en gebruik kruiden en specerijen in plaats van zout.
Gezonde voeding, regelmatige lichaamsbeweging en minder alcohol
- Eet veel groenten en fruit, volgens de WHO minstens 400 gram per dag.
- Beperk verzadigd vet, zoals in boter, vet vlees en vleeswaren.
- Beweeg voldoende. Gezond Leven raadt 150 tot 300 minuten matig intensieve beweging per week aan, aangevuld met spierversterkende oefeningen.
- Drink weinig of geen alcohol. De WHO adviseert om niet meer dan 1 glas per dag te drinken voor vrouwen en 2 voor mannen. Minder is beter: veel alcohol drinken kan de bloeddruk verhogen.
- Zit minder stil en streef naar een gezond gewicht.
Een gezond eetpatroon en regelmatige lichaamsbeweging helpen ook om een gezond gewicht te bereiken. Meer praktische tips leest u op onze pagina over een gezonde leefstijl. Hebt u ook een hoog cholesterol? Lees dan ons artikel over cholesterol verlagen.
Stoppen met roken
Roken beschadigt de bloedvaten en verhoogt samen met hoge bloeddruk sterk het risico op hart- en vaatziekten. Stoppen met roken is een van de beste beslissingen voor uw hart.
Stress verminderen
De WHO noemt ook het verminderen en beheersen van stress als een van de maatregelen die helpen. Behandel daarnaast andere aandoeningen, zoals diabetes, samen met uw arts. Hulp nodig? Lees ons artikel over stoppen met roken.
Behandeling met medicatie
Is uw bloeddruk ondanks een gezonde levensstijl te hoog, of is uw risico op hart- en vaatziekten groot? Dan kan uw arts bloeddrukverlagende medicatie voorschrijven, soms een combinatie van meerdere middelen. Volgens de WHO hebben veel mensen die hun levensstijl aanpassen toch nog medicatie nodig. Verschillende veelgebruikte bloeddrukverlagers werken door de bloedvaten te ontspannen. Volgens de WHO is de streefwaarde voor de meeste mensen lager dan 140/90. Bij mensen met hart- en vaatziekten, diabetes of een chronische nierziekte ligt de streefwaarde lager dan 130/80.
Uit de Belgische Gezondheidsonderzoeksenquête van 2018 bleek dat 58% van de mensen die bloeddrukmedicatie namen, een normale bloeddruk had. Medicatie werkt dus, maar alleen als u ze regelmatig neemt en uw arts u goed opvolgt. Neem uw medicatie zoals voorgeschreven, sla geen dosissen over en deel ze niet met anderen. Stop nooit zelf zonder overleg met uw arts.