Wat zijn longziekten?
Longziekten zijn aandoeningen van de longen en de luchtwegen. Sommige zijn kortdurend, zoals een longontsteking. Andere zijn chronisch: ze blijven aanwezig en vragen een langdurige aanpak. Voorbeelden van chronische longziekten zijn COPD en astma.
Elke longziekte vraagt een specifieke aanpak. Toch hebben veel longziekten iets gemeen: ze maken het moeilijker om voldoende lucht in en uit de longen te krijgen, of om zuurstof op te nemen in het bloed.
Hoe uw longen werken
Wanneer u inademt, gaat lucht via uw neus of mond naar de luchtpijp. Die splitst zich in twee grote vertakkingen, de bronchiën, één naar elke long. In de longen vertakken de luchtwegen verder in steeds kleinere buisjes. Helemaal aan het einde zitten miljoenen kleine longblaasjes.
In die longblaasjes gebeurt de uitwisseling van gassen. Zuurstof gaat van de ingeademde lucht naar het bloed. Koolstofdioxide, een afvalstof, gaat van het bloed naar de lucht die u uitademt. De bloedsomloop brengt de zuurstof daarna naar alle organen.
De binnenkant van de luchtwegen is bekleed met een slijmvlies. Dat slijm vangt stof en ziektekiemen op. Kleine trilhaartjes voeren het slijm naar boven, zodat u het kunt ophoesten of inslikken. Het middenrif en andere ademhalingsspieren zorgen ervoor dat de longen uitzetten en weer samentrekken.
Bij een longziekte loopt een of meer van die stappen mis. De luchtwegen kunnen vernauwd zijn, de longblaasjes beschadigd, of er is te veel slijm. Het gevolg is vaak dat ademen meer moeite kost.
Verschillende longziekten op een rij
Er bestaan veel verschillende longziekten. Hieronder de belangrijkste en meest voorkomende.
COPD en chronische bronchitis
COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, of chronisch obstructief longlijden. Volgens de WHO is het een veel voorkomende longziekte waarbij de luchtstroom beperkt is en ademen moeilijk wordt. De longen raken beschadigd of verstopt met slijm.
COPD wordt soms ook emfyseem of chronische bronchitis genoemd. Bij emfyseem zijn de kleine longblaasjes aan het einde van de luchtwegen beschadigd. Bij chronische bronchitis is er een langdurige hoest met slijm door ontsteking van de luchtwegen.
Wereldwijd is COPD de derde belangrijkste doodsoorzaak, met 3,4 miljoen overlijdens in 2023. In landen met een hoog inkomen, zoals België, is roken volgens de WHO verantwoordelijk voor meer dan 70% van de gevallen.
COPD is niet te genezen, maar klachten kunnen wel verbeteren. Meer uitleg leest u op onze pagina over COPD.
Astma
Astma is een chronische longziekte die mensen van alle leeftijden kan treffen. Het is volgens de WHO zelfs de meest voorkomende chronische ziekte bij kinderen. Bij astma zijn de kleine luchtwegen ontstoken en trekken de spiertjes rond de luchtwegen samen. Daardoor wordt ademen moeilijker.
Typische klachten zijn hoesten, vooral ’s nachts, een piepende ademhaling, kortademigheid en een beklemmend gevoel op de borst. De klachten kunnen komen en gaan. Wanneer ze plots sterk verergeren, spreekt men van een astma-aanval.
Klachten worden vaak uitgelokt door prikkels zoals een verkoudheid, weersveranderingen, stof, rook, dampen, graspollen en boompollen, dierenharen, veren, sterke zeep en parfum. Astma is niet te genezen, maar met de juiste puffers kunnen de meeste mensen volgens de WHO een normaal, actief leven leiden.
Longontsteking en andere infecties
Een longontsteking of pneumonie is een infectie van het longweefsel, vaak door een virus of bacterie. Ook griep en COVID-19 kunnen de longen aantasten. De WHO wijst erop dat mensen met COPD een hoger risico hebben op longinfecties zoals griep en longontsteking. Afhankelijk van de oorzaak kan de arts antibiotica voorschrijven. Bij een virale infectie helpen antibiotica niet.
Longkanker
Longkanker is een kwaadaardige aandoening van het longweefsel. Tabak is een belangrijke oorzaak. Volgens de WHO veroorzaakt tabak onder meer kanker en longziekten, en ook passief roken veroorzaakt longkanker. Er is geen veilig niveau van blootstelling aan tabaksrook.
Longembolie
Bij een longembolie blokkeert een bloedklonter een bloedvat in de longen. De WHO rekent dit tot de hart- en vaatziekten: een bloedklonter in de beenaders kan losraken en via het hart naar de longen gaan. Een plotse kortademigheid of pijn bij het ademen is altijd een reden om meteen medische hulp te vragen.
Longfibrose en andere minder bekende longziekten
Bij longfibrose ontstaat littekenweefsel in de longen. Het longweefsel wordt stugger, waardoor zuurstof minder goed in het bloed raakt. Daarnaast zijn er andere aandoeningen, zoals sarcoïdose, bronchiëctasieën (blijvend verwijde luchtwegen) en een klaplong. Die zijn minder bekend, maar kunnen ook kortademigheid en hoesten veroorzaken. Bij vermoeden van zo’n aandoening volgt meestal een doorverwijzing naar een longarts.
Hoe vaak komen longziekten voor in België?
In de Gezondheidsenquête 2023-2024 van Sciensano gaven Belgen van 15 jaar en ouder aan welke chronische aandoeningen ze de voorbije 12 maanden hadden.
- Astma: 6,3%. In Vlaanderen was dat 5,5%, in Brussel 7,3% en in Wallonië 7,4%. Bij kinderen tot 14 jaar ging het om 3,6%.
- COPD of chronische bronchitis: 3,5%. In 2001 was dat nog 6,0%. Er waren geen duidelijke verschillen tussen de gewesten.
Het gaat om cijfers die mensen zelf rapporteren. Ze geven een goed beeld van hoe vaak longziekten voorkomen, maar zijn geen medische telling.
Symptomen van longziekten
De klachten verschillen per longziekte, maar sommige symptomen komen vaak terug:
- Kortademigheid: u raakt sneller buiten adem, eerst bij inspanning en later soms ook in rust.
- Hoesten: een hoest die weken aanhoudt of steeds terugkomt.
- Slijm ophoesten: vooral ’s morgens, soms gekleurd.
- Piepende ademhaling: een fluitend geluid bij het uitademen.
- Benauwdheid: een beklemmend of drukkend gevoel op de borst.
- Vermoeidheid: u hebt minder conditie en bent sneller moe.
Hoe merkt u dat uw longen niet goed werken? Vaak gaat het langzaam. Mensen passen hun leven onbewust aan: ze nemen de lift, wandelen trager of vermijden inspanning. Die geleidelijke achteruitgang is een signaal om eens met uw huisarts te praten.
Sommige klachten vragen dringend hulp: plotse ernstige kortademigheid, blauwe lippen, pijn op de borst of bloed ophoesten. Bel dan meteen 112.
Oorzaken en risicofactoren
Longziekten hebben verschillende oorzaken. Vaak is het een combinatie van factoren.
Roken. Dit is de belangrijkste vermijdbare oorzaak. Roken beschadigt de luchtwegen en de longblaasjes. Het verhoogt de kans op COPD, longkanker en infecties. Ook vapen en passief roken zijn schadelijk voor de longen. Hulp nodig? Lees onze tips over stoppen met roken.
Schadelijke stoffen op het werk. De WHO noemt langdurige blootstelling aan stof, dampen of chemicaliën op het werk als risicofactor voor COPD. Voor astma gaat het ook om chemicaliën, dampen of stof op het werk.
Luchtvervuiling. Vervuilde lucht binnen en buiten kan longklachten uitlokken en verergeren.
Allergieën en erfelijke factoren. Astma komt vaker voor als een ouder, broer of zus ook astma heeft, en bij mensen met andere allergische aandoeningen zoals eczeem of hooikoorts. Een zeldzame erfelijke aandoening, alfa-1-antitrypsinedeficiëntie, kan al op jonge leeftijd COPD veroorzaken.
Vroege levensfase. Een laag geboortegewicht, vroeggeboorte en zware luchtweginfecties in de kindertijd kunnen de groei van de longen remmen. Dat verhoogt het risico op longziekten later.
Overgewicht. Kinderen en volwassenen met overgewicht of obesitas hebben volgens de WHO een groter risico op astma.
Diagnose: hoe onderzoekt de arts uw longen?
Bij een vermoeden van een longziekte start u meestal bij de huisarts. Die kan verdere onderzoeken laten doen of u doorverwijzen naar een longarts.
Gesprek en lichamelijk onderzoek
De huisarts vraagt naar uw klachten, hoe lang u ze al hebt en wat ze uitlokt. Ook rookgedrag, uw werk en ziekten in de familie komen aan bod. Daarna volgt een lichamelijk onderzoek. De arts luistert met een stethoscoop naar uw ademhaling en let op afwijkingen zoals piepen of kraken.
Longfunctietest of spirometrie
Een longfunctietest meet hoeveel lucht u kunt inademen en hoe snel u die weer kunt uitblazen. U blaast daarvoor zo hard mogelijk in een toestel. Volgens de WHO wordt de diagnose COPD bevestigd met spirometrie. Ook bij astma helpt een longfunctietest om de diagnose te stellen en de behandeling op te volgen.
Andere onderzoeken
Afhankelijk van de klachten kunnen extra onderzoeken nodig zijn:
- bloedonderzoek, bijvoorbeeld bij een vermoeden van infectie;
- een röntgenfoto of CT-scan van de longen;
- onderzoek van opgehoest slijm;
- een allergietest bij een vermoeden van allergisch astma.
Behandeling van longziekten
De behandeling hangt af van de longziekte en hoe ernstig die is. Enkele veelgebruikte behandelingen:
- Puffers (inhalatiemedicatie). Bij astma en COPD zijn puffers de belangrijkste behandeling. Luchtwegverwijders openen de luchtwegen. Ontstekingsremmers zoals inhalatiecorticoïden verminderen de ontsteking. Een goede inhalatietechniek is essentieel, soms met een voorzetkamer.
- Antibiotica. Bij een bacteriële infectie, zoals sommige vormen van longontsteking.
- Zuurstoftherapie. Bij ernstige COPD, wanneer het bloed te weinig zuurstof bevat.
- Longrevalidatie. Een begeleid programma met oefeningen om uw ademhaling en conditie te verbeteren.
- Vaccinaties. De WHO raadt mensen met COPD aan om zich jaarlijks te laten vaccineren tegen griep, en ook tegen pneumokokken en COVID-19.
Gebruik medicatie altijd zoals uw arts het voorschrijft, ook als u zich goed voelt. Stop niet op eigen houtje.
Uw longen gezond houden
Niet elke longziekte is te voorkomen. Toch kunt u veel doen om uw longen te beschermen.
- Rook niet en vermijd tabaksrook. Ook als u al jaren rookt, heeft stoppen volgens de WHO nog altijd zin.
- Beweeg regelmatig. Bewegen houdt uw conditie en ademhalingsspieren op peil. Gezond Leven raadt volwassenen 150 tot 300 minuten matig intensieve beweging per week aan.
- Bescherm u op het werk. Werkt u met stof, dampen of chemicaliën? Gebruik de voorziene bescherming.
- Laat u vaccineren als uw arts dat aanraadt, zeker als u een chronische longziekte hebt.
- Let op uw gewicht. Overgewicht verhoogt het risico op astma en maakt ademen zwaarder.
Een gezonde leefstijl helpt niet alleen uw longen, maar ook uw hart. Meer daarover leest u op onze pagina’s over een gezonde leefstijl en over hart- en vaatziekten.
Wanneer gaat u naar de huisarts?
Maak een afspraak bij uw huisarts als u:
- langer dan enkele weken hoest;
- sneller buiten adem bent dan vroeger;
- vaak slijm ophoest;
- een piepende ademhaling hebt;
- steeds opnieuw luchtweginfecties krijgt.
Hebt u buiten de kantooruren dringend een arts nodig, maar is het niet levensbedreigend? Bel dan 1733 voor de dokter van wacht. Bij levensgevaar belt u 112.