Wat is een hartinfarct?
Een hartinfarct, ook hartaanval genoemd, komt doordat een kransslagader plots verstopt raakt. Door die verstopping krijgt het hart te weinig bloed en zuurstof. De kransslagaders brengen zuurstofrijk bloed naar de hartspier. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt een hartaanval meestal veroorzaakt door een blokkade die verhindert dat het bloed naar het hart stroomt. Vaak gaat het om een bloedklonter op een plek waar vetafzettingen de wand van de bloedvaten hebben vernauwd.
Krijgt een deel van het hart geen zuurstof meer, dan raakt de hartspier beschadigd en begint dat deel af te sterven. Hoe langer de bloedtoevoer geblokkeerd blijft, hoe groter de schade aan het hart.
Een hartinfarct is een van de bekendste hart- en vaatziekten. Volgens de WHO zijn hart- en vaatziekten wereldwijd de belangrijkste doodsoorzaak, en een hartaanval of beroerte is verantwoordelijk voor het overgrote deel van die overlijdens. Lees meer over de verschillende soorten op onze pagina over hart- en vaatziekten.
Een hartaanval herkennen: de duidelijke signalen
Volgens de WHO zijn dit de belangrijkste symptomen van een hartaanval:
- pijn of een onaangenaam gevoel midden op de borst. Vaak omschrijven mensen het als een drukkend gevoel, een knellende band of een zwaar gewicht op de borst;
- pijn of een onaangenaam gevoel in de armen, de linkerschouder, de ellebogen, de kaak of de rug. De pijn kan uitstralen naar de linkerarm, maar ook naar de rechterarm, de rechterschouder of tussen de schouderbladen. Typisch is een doffe, aanhoudende pijn die niet verdwijnt als u rust.
Daarnaast kunnen deze klachten optreden:
- kortademigheid of moeite met ademhalen;
- misselijkheid of braken;
- duizeligheid of het gevoel flauw te vallen;
- koud zweet of overmatig zweten;
- bleek zien;
- een onrustig gevoel of plotse, extreme vermoeidheid.
Duren de klachten langer dan enkele minuten, of komen ze terug? Wacht dan niet af.
Minder duidelijke klachten en vage klachten
Niet iedereen krijgt de klassieke pijn op de borst. Soms zijn de klachten vaag en lijken ze op iets onschuldigs, zoals last van de maag of vermoeidheid. Denk aan:
- een onbestemd gevoel of druk op de borst zonder echte pijn;
- pijn in de bovenbuik;
- plotse kortademigheid;
- onverklaarbare misselijkheid;
- pijn in de kaak, nek of rug.
Bij ouderen en mensen met diabetes zijn de klachten vaker minder duidelijk. Soms verloopt een hartinfarct zelfs bijna ongemerkt: een stil infarct. Dat wordt dan pas later ontdekt, bijvoorbeeld op een hartfilmpje bij de huisarts.
Die minder duidelijke klachten worden vaker niet herkend. Neem ze ernstig, zeker als u een hoger risico hebt op hart- en vaatziekten. Twijfelt u? Bel liever één keer te veel 112 dan één keer te weinig.
Verschillen tussen mannen en vrouwen
Een hartinfarct komt bij mannen en vrouwen voor, maar de signalen verschillen soms. Volgens de WHO hebben vrouwen vaker dan mannen last van:
- kortademigheid;
- misselijkheid en braken;
- pijn in de rug of de kaak.
Bij vrouwen staat de typische pijn op de borst dus minder vaak op de voorgrond. Daardoor wordt een hartinfarct bij vrouwen soms later herkend. Het is belangrijk dat zowel vrouwen als hun omgeving die signalen kennen.
In België komt een doorgemaakt hartinfarct vaker voor bij mannen. In de Gezondheidsenquête 2023-2024 van Sciensano meldde 0,9% van de mannen en 0,5% van de vrouwen vanaf 15 jaar een hartinfarct of de gevolgen ervan.
Wat doet u bij een vermoeden van een hartinfarct?
Snel handelen: bel 112
Bij een vermoeden van een hartinfarct is snel handelen cruciaal. Bel meteen 112, het Europese noodnummer voor dringende medische hulp. Zeg dat u een hartinfarct vermoedt en beschrijf de klachten.
- Stop met elke inspanning. Laat de persoon rustig gaan zitten of liggen in een houding die comfortabel is.
- Blijf bij de persoon en wacht op de hulpdiensten.
- Volg de instructies van de 112-centrale aan de telefoon.
- Is de persoon niet meer aanspreekbaar en ademt hij of zij niet normaal? Meld dat meteen aan de 112-centrale.
Bel bij deze klachten dus niet eerst uw huisarts of de dokter van wacht (1733). Die zijn bedoeld voor problemen die niet levensbedreigend zijn.
Wat gebeurt er in het ziekenhuis?
De hulpdiensten brengen u naar het ziekenhuis. Daar maakt men meestal snel een hartfilmpje (ECG) en volgt er bloedonderzoek. Het doel is de verstopte kransslagader zo snel mogelijk weer open te maken, zodat de hartspier opnieuw bloed krijgt. De WHO noemt onder meer een ballonnetje dat via een slagader tot aan de vernauwing wordt gebracht (ballondilatatie) en, in sommige gevallen, een bypassoperatie. Welke behandeling de beste is, beslist het medische team.
Na een hartinfarct volgt een periode van herstel, vaak met hartrevalidatie: begeleid weer leren bewegen en uw conditie opbouwen. Daarna volgt opvolging door een cardioloog en uw huisarts. Die opvolging moet ook een nieuwe hartaanval helpen voorkomen, bijvoorbeeld door hoge bloeddruk, diabetes en een hoog cholesterol goed te behandelen. Soms blijft de pompfunctie van het hart verminderd. Op onze pagina over leven na hartfalen leest u meer over leven met een verzwakt hart.
Hartinfarct of beroerte?
Ook een beroerte vraagt om snel handelen. De WHO noemt als meest voorkomend symptoom van een beroerte plotse zwakte van het gezicht, een arm of een been, meestal aan één kant van het lichaam. Andere plotse signalen zijn:
- gevoelloosheid in het gezicht, een arm of een been;
- verwardheid, moeite met spreken of begrijpen;
- problemen met zien;
- moeite met stappen, duizeligheid of evenwichtsverlies;
- hevige hoofdpijn zonder duidelijke oorzaak;
- flauwvallen.
Bij die klachten belt u eveneens meteen 112.
Wie heeft een hoger risico op een hartinfarct?
Vaak geeft de onderliggende aandoening van de bloedvaten geen klachten. Volgens de WHO kan een hartaanval het eerste teken zijn. Daarom is het zinvol om uw risicofactoren te kennen:
- roken;
- hoge bloeddruk;
- een hoog cholesterol;
- diabetes (suikerziekte);
- overgewicht;
- te weinig bewegen en ongezond eten;
- schadelijk alcoholgebruik;
- een hogere leeftijd: hoe ouder, hoe groter de kans op hartproblemen;
- stress en erfelijke factoren, die de WHO ook vermeldt.
In België stijgt het aantal mensen met een doorgemaakt hartinfarct sterk met de leeftijd: van 0,7% in de hele bevolking vanaf 15 jaar tot 2,6% bij 75-plussers (Sciensano, 2023-2024). Ook opleiding speelt mee: wie geen diploma hoger secundair onderwijs heeft, heeft na correctie voor leeftijd en geslacht 2,4 keer meer kans op een doorgemaakt hartinfarct dan iemand met een diploma hoger onderwijs.
Veel van die risicofactoren kunt u zelf beïnvloeden met een gezonde levensstijl. Lees onze artikels over hoge bloeddruk, cholesterol verlagen en stoppen met roken.