Wat is COPD?
COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease. In het Nederlands spreken we van chronisch obstructief longlijden. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is COPD een veel voorkomende longziekte waarbij de luchtstroom beperkt is en ademen moeilijk wordt.
Bij COPD raken de luchtwegen vernauwd. Dat kan op verschillende manieren gebeuren: delen van het longweefsel gaan kapot, slijm blokkeert de luchtwegen en het slijmvlies van de luchtwegen is ontstoken en gezwollen. COPD ontstaat geleidelijk, vaak door een combinatie van risicofactoren.
COPD is een chronische ziekte die niet vanzelf overgaat. Ze is niet te genezen, maar de klachten kunnen wel verbeteren en de ziekte kan trager evolueren.
Chronische bronchitis en longemfyseem
COPD wordt soms ook chronische bronchitis of longemfyseem genoemd:
- Longemfyseem betekent dat de kleine longblaasjes aan het einde van de luchtwegen beschadigd zijn. Daardoor neemt uw lichaam minder goed zuurstof op en komt er minder zuurstof in uw bloed.
- Chronische bronchitis is een langdurige hoest met slijm, door een ontsteking van de luchtwegen.
COPD of astma?
COPD en astma hebben gemeenschappelijke symptomen, zoals hoesten, een piepende ademhaling en kortademigheid. Sommige mensen hebben beide aandoeningen. Het verschil stelt uw arts vast met onderzoeken. Meer over andere aandoeningen van de longen leest u in onze gids over longziekten.
Hoe vaak komt COPD voor?
- Wereldwijd is COPD volgens de WHO de derde belangrijkste doodsoorzaak, met 3,4 miljoen overlijdens in 2023. Dat is ongeveer 6% van alle overlijdens.
- In de Gezondheidsenquête 2023-2024 van Sciensano meldde 3,5% van de Belgen vanaf 15 jaar chronische bronchitis, COPD of emfyseem. In 2001 was dat nog 6,0%.
- Volgens gezondbelgie.be stond COPD in 2023 bij Belgische vrouwen op de derde plaats van de oorzaken van vroegtijdige sterfte (voor 75 jaar), na longkanker en borstkanker. Tussen 2013 en 2023 steeg die vroegtijdige sterfte door COPD bij vrouwen met 23%.
De klachten beginnen meestal vanaf middelbare leeftijd. Omdat ze langzaam komen, wordt COPD vaak pas laat ontdekt.
Symptomen van COPD
De meest voorkomende symptomen van COPD zijn volgens de WHO:
- kortademigheid of moeilijk ademen, vaak eerst bij inspanning;
- een hoest die niet overgaat, soms met slijm;
- vermoeidheid: u bent snel moe;
- een piepende ademhaling.
Vaak begint COPD subtiel, met een ochtendhoest of wat meer slijm. De ademhalingsklachten ontwikkelen zich langzaam. Bij ernstige COPD hebt u ook in rust last van kortademigheid.
Naarmate COPD erger wordt, worden gewone dagelijkse activiteiten moeilijker. Vaak komt dat door de benauwdheid. Dat kan een grote impact hebben op uw levenskwaliteit, uw werk en uw sociale leven.
Een longaanval: plotse verergering
De klachten van COPD kunnen plots sneller verergeren. Dat heet een opstoot of longaanval. Zo’n verergering duurt meestal enkele dagen en vraagt vaak extra medicatie. Volgens de WHO wordt een longaanval vaak veroorzaakt door een luchtweginfectie. Soms is een opname in het ziekenhuis nodig.
Neem contact op met uw huisarts als uw klachten duidelijk erger worden. Buiten de kantooruren belt u 1733. Bij ernstige ademnood belt u 112.
Andere gevolgen voor de gezondheid
Mensen met COPD hebben een hoger risico op andere gezondheidsproblemen. De WHO noemt:
- infecties van de longen, zoals griep en longontsteking;
- longkanker;
- problemen met het hart;
- spierzwakte en botontkalking (broze botten);
- depressie en angst.
Daarom is voor patiënten met COPD een goede opvolging door uw huisarts belangrijk, ook voor uw hart. Meer daarover leest u in onze gids over hart- en vaatziekten.
Oorzaken van COPD
Roken is de belangrijkste oorzaak van COPD. In landen met een hoog inkomen, zoals België, is roken volgens de WHO verantwoordelijk voor meer dan 70% van de gevallen. Volgens gezondbelgie.be waren in 2022 in België 1.520 overlijdens door COPD gelinkt aan roken.
Andere oorzaken en risicofactoren volgens de WHO:
- passief roken (meeroken);
- langdurige blootstelling aan schadelijke stoffen op het werk, zoals stof, dampen of chemicaliën;
- luchtvervuiling, binnen en buiten;
- gebeurtenissen op jonge leeftijd, zoals een vroeggeboorte, een trage groei in de baarmoeder of veel zware luchtweginfecties als kind;
- astma op jonge leeftijd;
- een zeldzame erfelijke ziekte, alfa-1-antitrypsinedeficiëntie, die al op jonge leeftijd COPD kan veroorzaken.
Erfelijke of genetische factoren spelen dus bij een kleine groep een rol. Bij de meeste patiënten gaat het om roken en schadelijke stoffen in de lucht. Wie blijft roken, beschadigt de longen verder.
Diagnose: hoe stelt de arts COPD vast?
Uw huisarts denkt aan COPD als u typische klachten hebt, zeker als u rookt of gerookt hebt. Hij of zij stelt vragen over uw klachten, rookgedrag en werk en luistert naar uw longen.
De diagnose wordt volgens de WHO bevestigd met een ademtest: de spirometrie. Daarbij blaast u zo hard en zo lang mogelijk in een toestel. Zo meet de arts hoe goed uw longen werken en hoeveel lucht u kunt uitblazen. Soms volgen extra onderzoeken bij een longarts, zoals een foto of CT-scan van de longen.
Behandeling van COPD
COPD is niet te genezen, maar een goede behandeling kan klachten verlichten, longaanvallen helpen voorkomen en uw conditie verbeteren. Uw arts stemt de behandeling af op uw situatie.
Luchtwegverwijders en andere medicatie
Inhalatiemedicatie (puffers) is de belangrijkste behandeling. Volgens de WHO:
- zijn luchtwegverwijders de belangrijkste medicijnen. Ze ontspannen de luchtwegen, zodat die openblijven.
- werken kortwerkende luchtwegverwijders binnen enkele seconden en 4 tot 6 uur lang. Ze worden vaak gebruikt bij een opstoot.
- werken langwerkende luchtwegverwijders trager, maar langer. U neemt ze dagelijks, soms samen met inhalatiecorticoïden om de ontsteking te verminderen.
- worden bij een longaanval vaak ontstekingsremmende tabletten of antibiotica gebruikt.
Een puffer werkt alleen goed met de juiste techniek, soms met een voorzetkamer. Laat uw techniek geregeld controleren door uw huisarts of apotheker.
Zuurstof, longrevalidatie en chirurgie
- Zuurstoftherapie wordt gebruikt bij mensen met ernstige COPD of die al lang COPD hebben.
- Longrevalidatie leert u oefeningen om beter te ademen en uw conditie te verbeteren. Dat helpt om actief te blijven.
- Chirurgie kan bij sommige mensen met ernstige COPD de klachten verbeteren.
Leven met COPD: wat kunt u zelf doen?
Wat u zelf doet, maakt een groot verschil:
- Stop met roken of vapen. Volgens de WHO is dit het belangrijkste wat u kunt doen. Ook als u al jaren rookt, helpt stoppen nog. Gratis hulp vindt u bij Tabakstop op 0800 111 00. Meer tips leest u in ons artikel over stoppen met roken.
- Vermijd rook. Vermijd meeroken en rook van open vuur binnenshuis.
- Blijf bewegen. Voldoende beweging houdt uw spieren en conditie op peil. Vraag uw arts of kinesitherapeut welke inspanning veilig is.
- Bescherm uzelf tegen infecties. Het Departement Zorg raadt griep- en covidvaccinatie in het najaar aan voor volwassenen met bepaalde chronische aandoeningen, zoals een chronische longziekte. Ook pneumokokkenvaccinatie wordt aanbevolen voor mensen met bepaalde gezondheidsproblemen. Vraag uw huisarts of apotheker wat voor u geldt.
- Ken uw ziekte. De WHO benadrukt dat mensen met COPD informatie moeten krijgen over hun ziekte, behandeling en zelfzorg, zodat ze zo actief en gezond mogelijk blijven. Psychosociale ondersteuning kan helpen als de ziekte zwaar weegt.
Meer over gezond eten, bewegen en slapen leest u in onze gids over een gezonde leefstijl.