Wat is hepatitis?
Hepatitis betekent letterlijk ‘leverontsteking’. Volgens Sciensano kan die ontsteking de werking van de lever aantasten. En de lever doet veel: hij verwerkt en bewaart voedingsstoffen, ontgift stoffen zoals geneesmiddelen en alcohol, ondersteunt de afweer en de bloedstolling, en maakt eiwitten en gal.
Sciensano onderscheidt twee groepen:
- Virale hepatitis, veroorzaakt door een hepatitisvirus (vooral A, B, C, D en E).
- Niet-virale hepatitis, zoals ’toxische’ hepatitis door stoffen die schadelijk zijn voor de lever (bijvoorbeeld alcohol of bepaalde geneesmiddelen), en auto-immune hepatitis, waarbij het eigen afweersysteem de lever aanvalt.
Hepatitis is een van de leverziekten. Op deze pagina gaat het vooral over virale hepatitis.
Acute en chronische hepatitis
Hepatitis heet ‘acuut’ als ze recent begon of korter dan 6 maanden duurt. Duurt de ontsteking langer dan 6 maanden, dan spreekt men van ‘chronische’ hepatitis. Vooral hepatitis B en C kunnen chronisch worden.
De soorten virale hepatitis
Er bestaan vijf hepatitisvirussen. Volgens Sciensano komen hepatitis A, B en C het meest voor in België. Ze verschillen in hoe u besmet raakt, hoe ernstig de ziekte is en hoe u ze kunt voorkomen.
Hepatitis A
Het hepatitis A-virus wordt vooral overgedragen via de fecaal-orale route. Dat betekent: via besmet voedsel of water, of via seksueel contact (oraal-anaal) met een besmet persoon. De tijd tussen besmetting en ziekte is volgens de WHO meestal 14 tot 28 dagen.
Hepatitis A geneest in de regel vanzelf en wordt niet chronisch. Er bestaat geen specifieke behandeling. Er is wel een vaccin, dat volgens Sciensano bedoeld is voor bepaalde doelgroepen.
Hepatitis B en D
Hepatitis B is volgens Departement Zorg een ernstige virale infectieziekte en wereldwijd de grootste oorzaak van leverkanker. Het hepatitis B-virus wordt overgedragen via bloed en seksueel contact. Een zwangere vrouw met chronische hepatitis B kan haar baby besmetten tijdens de bevalling.
De meeste volwassenen met een acute infectie genezen volledig. Volgens Sciensano wordt hepatitis B bij 5 tot 10% van de besmette volwassenen chronisch. Bij kinderen ligt dat veel hoger: volgens de WHO wordt een besmetting bij baby’s en jonge kinderen in ongeveer 95% van de gevallen chronisch.
Hepatitis D wordt op dezelfde manier overgedragen als hepatitis B. Een infectie met hepatitis B én D is volgens Sciensano de ernstigste vorm van chronische virale hepatitis. Sciensano beveelt daarom aan om bij hepatitis B ook op hepatitis D te testen.
Hepatitis C
Het hepatitis C-virus wordt vooral overgedragen via besmet bloed. Denk aan het delen van naalden of ander materiaal bij druggebruik, een prikaccident of bloedtransfusies van vóór 1990. Ook onbeschermd seksueel contact kan een rol spelen, vooral tussen mannen.
Het hepatitis C-virus werd pas in 1989 ontdekt. Bij meer dan de helft van de mensen wordt de infectie chronisch: het virus verdwijnt dan niet uit het bloed. Veel mensen merken dat jarenlang niet. Chronische hepatitis C kan leiden tot levercirrose (littekenweefsel in de lever) en soms tot leverkanker. Volgens de WHO krijgt 15 tot 30% van de mensen met chronische hepatitis C binnen 20 jaar cirrose.
Er bestaat geen vaccin tegen hepatitis C. Er is wel een behandeling die volgens Sciensano in ongeveer 90 tot 95% van de gevallen tot genezing leidt.
Hepatitis E
Hepatitis E wordt, net als hepatitis A, vooral overgedragen via besmet eten of water. Volgens de WHO kunnen bepaalde types ook worden overgedragen via rauw of onvoldoende gebakken vlees. De tijd tot de eerste klachten is 2 tot 10 weken.
Meestal geneest hepatitis E vanzelf. Zwangere vrouwen lopen volgens de WHO wel meer risico op een ernstig verloop, vooral later in de zwangerschap. In zeldzame gevallen wordt hepatitis E chronisch bij mensen met een verzwakte afweer, bijvoorbeeld na een orgaantransplantatie. In België is er geen vaccin tegen hepatitis E beschikbaar.
Symptomen van hepatitis
Virale hepatitis verloopt vaak zonder klachten of met vage klachten. Volgens Sciensano kunnen deze symptomen optreden:
- vermoeidheid
- koorts (vooral bij hepatitis A en E)
- minder eetlust
- buikpijn
- misselijkheid en braken
- geelzucht: een gele kleur van de huid en het wit van de ogen
Bij hepatitis B noemt Departement Zorg ook een donkere urine en een bleke stoelgang. De eerste klachten verschijnen meestal twee tot drie maanden na de besmetting. U bent vaak 2 tot 6 weken ziek, maar de vermoeidheid kan maanden aanhouden.
Omdat hepatitis vaak stil verloopt, brengt pas een bloedonderzoek zekerheid. Hebt u klachten of denkt u dat u risico liep? Bespreek het met uw huisarts. Die kan een bloedonderzoek laten doen.
Hoe raakt u besmet?
De manier van besmetting hangt af van het virus:
- Hepatitis A en E: via besmet eten of water, of via oraal-anaal contact.
- Hepatitis B (en D): via bloed en lichaamsvloeistoffen zoals sperma en speeksel, via seksueel contact, via gedeeld injectiemateriaal, of van moeder op kind.
- Hepatitis C: vooral via bloed, zoals bij gedeelde naalden of een prikaccident.
Volgens Departement Zorg kunt u hepatitis B ook oplopen via kleine wondjes, beten of gedeeld scheergerief en tandenborstels. Hepatitis B is al besmettelijk vanaf ongeveer 6 weken vóór de eerste klachten.
Departement Zorg noemt als risicogroepen voor hepatitis B onder meer mensen die drugs inspuiten, zorgpersoneel (bijvoorbeeld na een prikaccident) en mensen die een tatoeage of piercing laten zetten in onhygiënische omstandigheden.
Hepatitis in België: enkele cijfers
Sciensano volgt hepatitis B en C op. Uit het rapport over virale hepatitis (2024):
- Naar schatting is 0,18% van de Belgen chronisch besmet met hepatitis C. Dat zijn meer dan 16.000 mensen.
- Voor hepatitis B werd het aandeel in de bevolking geschat op 0,31% in 2020.
- Hepatitis C werd in 2023 vaker vastgesteld bij mannen (60%). De gemiddelde leeftijd bij de diagnose was 50 jaar.
- Hepatitis B werd in 2023 vaker vastgesteld bij mannen (57%). De gemiddelde leeftijd bij de diagnose was 46 jaar.
- Het aantal nieuwe gevallen van hepatitis C daalt. Bij hepatitis B is dat niet het geval.
Diagnose en behandeling
Hepatitis wordt vastgesteld met een bloedonderzoek.
De behandeling hangt af van het soort hepatitis:
- Hepatitis A en E: er is geen specifieke behandeling. Rust en opvolging door uw arts zijn meestal voldoende.
- Hepatitis B: bij een acute hepatitis B-infectie volstaat volgens Departement Zorg meestal rust. Bij chronische hepatitis B worden antivirale geneesmiddelen voorgeschreven.
- Hepatitis C: chronische hepatitis C is te behandelen met medicatie. Volgens de WHO genezen deze geneesmiddelen de meeste mensen, meestal na 12 tot 24 weken behandeling.
Bij ernstige leverschade kan in sommige gevallen een levertransplantatie nodig zijn.
Hepatitis voorkomen
U kunt het risico op hepatitis verkleinen:
- Laat u vaccineren tegen hepatitis B, en tegen hepatitis A als u tot een doelgroep behoort.
- Gebruik een condoom. Sciensano noemt condoomgebruik als manier om risicogedrag te verminderen.
- Deel geen naalden, scheermesjes of tandenborstels.
- Was uw handen en drink veilig water, zeker op reis.
- Eet vlees goed gebakken.
In België worden bloedproducten volgens Departement Zorg altijd getest, om de kans op besmetting zo klein mogelijk te houden. Daarnaast helpt een gezonde leefstijl uw lever, bijvoorbeeld door weinig of geen alcohol te drinken.
Vaccinatie tegen hepatitis B
Het vaccin tegen hepatitis B zit in het gratis basisvaccinatieschema. Baby’s krijgen het als combinatievaccin op 8, 12 en 16 weken en op 15 maanden. Dat vaccin beschermt ook tegen difterie, tetanus, kinkhoest, polio en Haemophilus influenzae type b. Het vaccin beschermt volgens de WHO voor bijna 100% tegen het hepatitis B-virus.
Bent u niet of niet volledig gevaccineerd? Dan kan een inhaalvaccinatie zinvol zijn. De vaccins zijn gratis voor kinderen en jongeren tot 18 jaar als uw arts ze via Vaccinnet bestelt. Voor mensen uit een risicogroep is er een terugbetaling door het RIZIV. Vraag uw huisarts wat voor u van toepassing is.